Kiedyś tu byliśmy...

- Stale słyszę krzyki zdesperowanych ludzi. Dzieci wzywających swoje matki. Widzę jeszcze błagalne oczy mojego 80-letniego dziadka, gdy dołączył do tłumu, spędzonego na rynku miasta.

Tłumu, którego przyszłość zakończyła się tragicznie – zagładą w komorach gazowych w Treblince – tak ze łzami w oczach wspomina likwidację getta w Łosicach Rene Glassner, Żydówka urodzona w Łosicach. To ona swymi słowami, płynącymi prosto z serca, dała świadectwo prawdziwej historii narodu skazanego na zagładę. Historii, której upamiętnieniem jest teraz odbudowany łosicki cmentarz żydowski – jeden z symboli cierpienia milionów rodzin żydowskich. Cierpienia, spowodowanego holokaustem. W Łosicach, mieście niegdyś zamieszkałym w większej części przez Żydów, po wielu latach tysiące macew, będących świadectwem istnienia narodu, który miał zostać wymordowany, wróciło na swoje miejsce. We wtorek, 20 maja, nastąpiło oficjalne otwarcie odrestaurowanego cmentarza żydowskiego. Ta uroczystość to uhonorowanie pamięci Żydów i żywa lekcja historii holokaustu. Na oficjalne otwarcie cmentarza żydowskiego przybyli Żydzi nie tylko z Polski, ale także z Ameryki i Izraela. Wśród znakomitych gości nie zabrakło naczelnego rabina Polski, Michaela Schudricha oraz Naczelnego Koordynatora Polsko Żydowskiego Projektu Odnowy Cmentarzy, Normana Weinberga z żoną Hannah oraz wojewody mazowieckiego, Jacka Kozłowskiego i biskupa siedleckiego, Zbigniewa Kiernikowskiego. 

Odbudowa cmentarza pozwoliła, by tysiące macew wróciło na swoje miejsce. W miejscu, gdzie przez wiele lat po wojnie był park na nowo odbudowano bramę cmentarza. Tuż za nią ustawiono pionowo około trzydziestu tablic, pozostałych kilkadziesiąt wmurowano w wewnętrzną stronę ogrodzenia. Reszta zaś została ułożona w formie, nawiązującej do symboli żydowskich. Oficjalnego otwarcia cmentarza, poprzez odsłonięcie pamiątkowych tablic, dokonali M. Schudrich, Norman Weinberg oraz burmistrz Łosic, Janusz Kobyliński. - Ten cmentarz niesie nadzieję też dla żywych. To wynik współpracy i pojednania polsko-żydowskiego. W Łosicach pozostał jeden z największych zbiorów macew. Wiele jest unikatowych. Polska i Łosice powinny być dumne z odnowienia tego cmentarza - podkreślił Michael Schudrich. Historia cmentarza żydowskiego, który odbudowano, to dokument historyczny narodu żydowskiego. Przed wojną to było miejsce spoczynku wielu pokoleń społeczności żydowskiej. Kiedy 22 sierpnia 1942 roku likwidowano getto żydowskie w Łosicach, Niemcy postanowili zniszczyć kirkut. - Faszyści dokonali zniszczenia cmentarza rękami żydowskich więźniów. Możemy sobie tylko wyobrazić, co czuli ci, którym kazano wyrywać z ziemi groby ich najbliższych –podkreślał podczas oficjalnego otwarcia jeden z mówców. – Ogrodzenie kirkutu i nagrobki posłużyły Niemcom do wyłożenia podwórka hitlerowskiej żandarmerii. Na kamieniach, które miały utrwalić pamięć pokoleń, „panowie świata” mogli zdeptać niedopałek papierosa.