Zbrodnia katyńska - mord sprzed 70 lat

W dniu 5 marca 1940 r., ścisłe kierownictwo ZSRR na czele z Józefem Stalinem zaakceptowało wniosek Ławrentija Berii o rozpatrzeniu w trybie specjalnym, z zastosowaniem najwyższego wymiaru kary – rozstrzelania, spraw 14 700 polskich jeńców, m.in. polskich oficerów, policjantów, urzędników, żandarmów, funkcjonariuszy służby więziennej, jak też spraw 11 000 aresztowanych oraz przebywających w więzieniach zachodniej Ukrainy i Białorusi.

Stalin, wobec wszystkich stosował jedną miarę. Gdy tylko otrzymywał informację o szpiegowskiej lub innej kontrrewolucyjnej działalności, natychmiast wyrażał zgodę na aresztowanie i nie interesował się więcej losem „wrogów ludu”.
Odnośnie motywów i okoliczności zbrodni katyńskiej istnieje wiele równoprawnych hipotez. Mimo dostępu do tysięcy dokumentów, w dalszym ciągu trudno jednoznacznie ustalić, co skłoniło Biuro Polityczne KC WKP(b) do wydania decyzji o rozstrzelaniu. Spotkać można opinię, że powodem zagłady była chęć przekonania III Rzeszy, iż Związek Radziecki nie ma zamiaru wykorzystać jeńców przeciwko ówczesnemu sojusznikowi.
Argumentem przemawiającym za prawdziwością tej hipotezy jest koordynacja działań NKWD z tzw. akcją AB przeprowadzoną przez reżim hitlerowski. Wówczas ofiarami padło kilkanaście tysięcy naukowców, polityków, ludzi kultury, przedstawicieli wolnych zawodów, z których około 3,5 tys. zgładzono. Pozostali trafili do więzień i obozów koncentracyjnych w Oświęcimiu i Sachsenhausen.
Przyczyny zbrodni katyńskiej  być może tkwią w głęboko zakorzenionych, historycznych konfliktach Rosjan i Polaków, na które w początku XX w. nałożyły się dodatkowo różnice klasowe i ideologiczne. W ten sposób niechętne sobie państwa stały się jeszcze bardziej nieprzyjazne, co obie strony udowodniły podczas wojny 1920 r.