Łuków: Rondo hańby czy szacunku?

Nadanie rondu nazwy upamiętniającej żydowską społeczność w Łukowie miało być godną uroczystością. I taką było do momentu, kiedy grupa protestujących nie zaczęła krzyczeć. W ruch poszedł nawet but.

Rondo, które od 5 października nosi nazwę „Pamięci Żydów Łukowskich”, znajduje się w ciągu Alei Króla Władysława Jagiełły, zaledwie kilkaset metrów od miejsca straceń żydowskich mieszkańców Łukowa.

Wypełnić patriotyczny obowiązek 

Wszystko zaczęło się w styczniu, kiedy łukowianin Łukasz Warsz skierował do rady miasta petycję. Jak w niej zauważył, zbliżająca się rocznica 800-lecia Łukowa to okazja do upamiętnienia miejsc i osób związanych z historią miasta.

- Należy do nich społeczność żydowska, która w ciągu siedmiu stuleci wspólnego zamieszkiwania stanowiła połowę, a czasem nawet większość populacji miasta, a której istnienie zostało tragicznie zakończone w czasie hitlerowskiej okupacji – napisał w petycji łukowianin. Podkreślił też, że rondo usytuowane jest nieopodal Lasu Malcanowskiego, w którym znajduje się symboliczny cmentarz żydowski. Jego zdaniem, nadanie rondu nazwy „Pamięci Żydów Łukowskich” będzie „wyrazem szacunku dla naszej historii oraz wypełnieniem patriotycznego obowiązku”.

Pomysł poparła komisja skarg, wniosków i petycji, a rada miasta przyjęła uchwałę jednogłośnie. Na dzień uroczystości wybrano 5 października. Data nieprzypadkowa, bo wpisująca się w obchody 83. rocznicy likwidacji getta żydowskiego w Łukowie. A potem na kilka miesięcy zapadła cisza.

Krzyczeli "Hańba"

Na 2 dni przed uroczystością internet do czerwoności rozgrzał poseł PiS Sławomir Skwarek. Na swoim profilu w mediach społecznościowych zamieścił emocjonujący wpis zaczynający się od słów: „Czy naprawdę tak powinna wyglądać polityka pamięci w naszym kraju?”. A na dołączonym do postu filmie, udostępnionym ponad 2 tys. razy, komentuje krótko: „Szok i niedowierzanie”. Stawia też pytania: „Komu oddajemy tu cześć? Żydom, którzy 86 lat temu witali entuzjastycznie wkraczające od wschodu wojska sowieckie. To nie ma zacniejszych postaci w 800-letniej historii miasta?”. Dodaje również, że szacunek i pamięć należy się bohaterom walczącym o Polskę, a nie zdrajcom ojczyzny. I deklaruje, iż nie weźmie udziału w uroczystości.

Zjawiła się za to na niej kilkuosobowa grupa młodych osób z transparentami: „Solidarni z ofiarami – Nie dla ronda z hańbą”, „Murderers since 1948” (Mordercy od 1948 – przyp. red.), „Żydzi zamordowali polskiego wolontariusza – do dzisiaj nie przeprosili”. Protestującym przewodził Przemysław Goławski, który nazwał uroczystość skandaliczną, odnosząc się do sytuacji w Gazie. I powiedział:– Popełniane tam jest ludobójstwo przez przodków ludzi, którzy są tu czczeni.

Demonstrujących nie przekonały słowa gości zabierających głos, że ich celem jest upamiętnienie mieszkańców Łukowa, a nie angażowanie się w politykę międzynarodową. Buczenie i okrzyki towarzyszyły przemówieniu Jana Karwowskiego – syna Polaka i ocalonej przez niego Żydówki. Manifestującym nie spodobały się jego słowa o współtworzeniu przez Żydów historii miasta. A kiedy Łukasz Warsz powiedział, że nazwa ronda to pamiątka „wspólnej historii naszych narodów”, zaczęto krzyczeć: „Hańba”. Gdy inicjator całego przedsięwzięcia podszedł do protestujących, doszło do konfrontacji. Jeden z demonstrantów kopnął go na oczach zgromadzonych, a całe zdarzenie zarejestrowała lokal na telewizja MasterTV.

Złe emocje i niezrozumienie

Demonstracji przyglądał się przewodniczący rady miasta Artur Czubaszek. Jego zdaniem, przyczyny zachowania protestujących leżą w złych emocjach i niezrozumieniu. – Myślę, że nikt z tam obecnych nie popiera tego, co obecnie dzieje się w Gazie. Uroczystość nie miała na celu uczczenia obecnie żyjącej społeczności żydowskiej, ale tej, która przez wiele wieków wnosiła swoją pracą, kulturą czy nauką wartość dodaną do naszego miasta – tłumaczy. Zwraca też uwagę, że podczas procedowania uchwały nie było żadnych sygnałów od mieszkańców. – Nikt z osób, które w niedzielę przyszły z transparentami, nie pofatygował się na posiedzenie komisji skarg czy sesję rady miasta, aby powiedzieć, że ta nazwa ronda to zły pomysł – podkreśla.

Z kolei prof. Sabina Bober, kierownik Oddziału Upamiętniania Miejsc Martyrologii z Urzędu Marszałkowskiego, nie kryje wzburzenia: – Wznoszenie haseł propalestyńskich miało się nijak do uroczystości poświęconej Żydom łukowskim zamordowanym w czasie II wojny światowej. Co oni mają wspólnego z sytuacją w Gazie? To tak, jakby Polaków mieszkających w Rosji obarczać odpowiedzialnością za wojnę na Ukrainie.

Jej zdaniem, reakcje uczestników protestu wynikają z braku wiedzy. – Pod koniec XIX w. to właśnie społeczność żydowska dźwignęła gospodarczo większość miejscowości na Lubelszczyźnie, w tym Łuków – przypomina. I stwierdza ze smutkiem, że winien jest system edukacji: – To porażka nauczycieli w szkołach podstawowych, średnich i wykładowców, ale też wychowania w domach, bo wśród demonstrujących były młode osoby.