Historia to nie tylko wielkie bitwy. Graffiti na przystanku autobusowym w Mierzwicach przypomina

W związku z 105. rocznicą Bitwy Warszawskiej i obchodzonym Świętem Wojska Polskiego warto pamiętać, że historia to nie tylko wielkie, powszechnie znane bitwy. Na losy Ojczyzny wpływały również mniejsze, lecz niezwykle istotne starcia, rozgrywane także na terenach nadbużańskich. Jednym z takich wydarzeń były walki w rejonie Sarnak w sierpniu 1920 roku, których pamięć dziś przywołuje graffiti namalowane na przystanku autobusowym w Mierzwicach.

Okolice Sarnak – niewielkiej miejscowości na południowym Podlasiu – w sierpniu 1920 roku stały się areną zapomnianych dziś starć wojny polsko-bolszewickiej. Walki o utrzymanie linii Bugu z nacierającą na zachód Armią Czerwoną trwały od 1 do 7 sierpnia, a front kilkakrotnie przesuwał się w obie strony, co czyniło tę miejscowość strategicznym punktem na mapie konfliktu.

– Pierwsze oddziały wroga dotarły w te rejony latem 1920 roku. Sarnaki aż pięć razy przechodziły z rąk do rąk – raz były w polskich, raz w bolszewickich. To pokazuje, jak zacięte były boje o ten skrawek Podlasia (obecnie administracyjnie jest to województwo mazowieckie) – mówi dr Rafał Dmowski, dyrektor Archiwum Uniwersytetu w Siedlcach i regionalista.

W walkach o ten fragment linii Bugu uczestniczyły różne jednostki Wojska Polskiego, m.in. zapasowy batalion 22 pułku piechoty z Siedlec dowodzony przez mjr. Feliksa Jaworskiego, 10 pułk ułanów litewskich, 55 poznański pułk piechoty, 16 pułk piechoty, 3 pułk piechoty Legionów oraz 1 pułk aeronautyczny. Na linii kolejowej działał improwizowany polski pociąg pancerny – prawdopodobnie złożony z kilku czołgów lub armat ustawionych na wagonach kolejowych.

– Był to prowizoryczny, ale niezwykle skuteczny środek walki. Dysponujący dość dużą siłą ognia potrafił odwrócić losy starcia. To pokazuje, że o wyniku walki nie zawsze decyduje liczba żołnierzy, ale wykorzystanie wszelkich dostępnych środków – podkreśla dr Dmowski.

Mieszkańcy Sarnak byli świadkami wielu dramatycznych scen. Huk wystrzałów wstrząsał ich codziennym życiem przez kilka dni. Przebieg walk opisano w protokole wizytacji pasterskiej dokonanej w 1924 r. przez biskupa podlaskiego Henryka Przeździeckiego. Czytamy w nim m.in.:

„Pięć razy Sarnaki przechodziły z rąk do rąk i miały jako gospodarzy wojska polskie lub bolszewickie. (...) Od południa do wieczora (...) karabinowa i armatnia strzelanina wstrząsała nerwami mieszkańców Sarnak i wiosek. Karabiny maszynowe terkotały, śląc owoce nienawiści ludzkiej, kule śmiercią siejące i piekielna wrzawa strzałami i krzykami wojujących trwożyła spokojnych mieszkańców (...). Wtem od strony Platerowa, po torach kolejowych zaczęła się zbliżać prowizorycznie utworzona pancerka (...). Cisza zapanowała coraz obszerniej, ustały strzały, słychać tylko było jęki rannych lub od czasu do czasu strzał”.

Współcześnie wydarzenia te przypomina graffiti namalowane na przystanku autobusowym w Mierzwicach.
– Dawno nie widziałem tak interesującego przedstawienia epizodu wojny polsko-bolszewickiej. Intryguje i równocześnie przypomina o niezwykle ważnych wydarzeniach z przeszłości nadbużańskiego regionu. W tle, za polskimi żołnierzami, widoczny jest most kolejowy na Bugu we Fronołowie. To znakomity sposób na przybliżenie historii ziemi rodzinnej. Taki mural pozwala mieszkańcom i turystom poczuć łączność z przeszłością, zrozumieć, że historia nie jest tylko w książkach – mówi dr Dmowski, gratulując autorom.

Historyk podkreśla, że choć często mówi się o wielkich bitwach wojny polsko-bolszewickiej, to mniejsze starcia, takie jak te w okolicach Sarnak, również decydowały o losach kraju.
– To historia odwagi żołnierzy i mieszkańców, którzy wiedzieli, że tu – nad Bugiem – bronią nie tylko swojego domu, ale i całej Polski. Patrząc dziś na mural w Mierzwicach, warto pamiętać o ich determinacji, strachu i nadziei na zwycięstwo. To pozwala lepiej zrozumieć sens tych dramatycznych wydarzeń i przekazać ich znaczenie kolejnym pokoleniom – dodaje dr Rafał Dmowski.

Graffiti w Mierzwicach i na innych przystankach w gminie Sarnaki wykonała grupa „chłopaki z Art Open Studio z Łodzi”.